Wat en waar observeert fortwachterje?

Fortwachtertje heeft tot doel een bijdrage te leveren aan het vestigen
van aandacht op het Werelderfgoed "De Stelling van Amsterdam".
En in hoofdzaak de Geniedijk en haar onderdelen in de gemeente Haarlemmermeer.

Meer in het bijzonder het oostelijk deel van de Geniedijk van
het Fort bij Aalsmeer tot aan de Batterij aan de Sloterweg.
Met name de erbarmelijke situatie waarin inundatiesluisjes
en tussenbatterijen verkeren behoeven aandacht.

Bij fortwachtertje leeft de hoop dat het een bijdrage kan leveren
tot bredere bekendheid en vooral tot meer waardering
en respect voor dit deel van een wereldmonument.
Zodat deze monumenten ook van de politiek bescherming
en waardering mogen gaan genieten, waarbij behoud
en onderhoud van de cultuurhistorische waarde prioriteit zal hebben.
En behoud niet de sluitpost van de begroting en
de eigen economische potentie zal zijn.
Verdere vernietigingen in dit gebied ten behoeve van infrastructurele
voorzieningen zouden door inventieve technische oplossingen
en brede politieke steun voorkomen dienen te worden.

Wat is de Stelling van Amsterdam?

De Stelling van Amsterdam is een kringstelling aangelegd als
een nationaal reduit van het landelijk verdedigingsstelsel.
Om een gebied rond Amsterdam kon een brede kring
van water tot stand kon worden gebracht.
In samenhang met een 42-tal forten en diverse tussenliggende
batterijen alsmede een vernuftig systeem van sluizen en andere waterbouwkundige
werken werd een uniek verdedigingsmiddel tot stand gebracht.
Een cultuur historisch monument van wereldniveau dat zich mag
verheugen op een groeiende belangstelling bij een breed publiek.

Met name de provincie Noord-Holland dient
genoemd te worden als de grote moderator.
De initiatieven van hieruit hebben geleid tot plaatsing op
de UNESCO-lijst van Werelderfgoed en vormen de basis voor dit behoud.

Werelderfgoed: Wat wel - Wat niet

Momenteel mag de Stelling van Amsterdam zich verheugen
in een toenemende belangstelling van overheden, stichtingen en burgerij.
Een verdedigingssysteem primair gebaseerd op verdediging
door middel van water en als zodanig uniek in de wereld.

Echter gedurende een periode van ruim 50 jaar na de 2e Wereldoorlog
werd aan de cultuurhistorische waarde van deze destijds sterkste
verdedigingslinie van Europa nauwelijks aandacht geschonken.

Gedurende deze periode werden de meeste onderdelen van
de Stelling vanuit Ministerie van Defensie overgedragen en/of
verkocht aan diverse overheden – stichtingen en particulieren.
Hierdoor ontstond een situatie van diffuse eigendomsverhoudingen,
belangenverschillen en benuttingvormen.
“Achteraf ” in historisch perspectief bezien heeft het voorgaande
tot gevolg gehad dat belangrijke delen van het totale monument
veelal ernstig zijn verwaarloosd, door sloop verdwenen of anderszins ten offer
gevallen ten behoeve van doelstelling in algemeen maatschappelijk belang.
Na het wegvallen van de oorspronkelijke verdedigingstaak van de Stelling
was er nauwelijks sprake van een collectieve visie, -bescherming, onderhoud of herstel.

Sinds 1996 werd dit anders en is de Stelling van Amsterdam,
op loffelijk initiatief van de Provincie Noord Holland,
geplaatst op de UNESCO-lijst van werelderfgoed.

Dit houdt in dat ook de Geniedijk binnen de gemeente Haarlemmermeer met zijn aanliggende
forten, batterijen, kazematten en inundatie objecten, als onderdeel
van de Stelling van Amsterdam, mede verrijkt is door de status van werelderfgoed.

Naast de erkenning als object van grote cultuurhistorische waarde is
er ook sprake van hoog landschappelijk- en ecologisch belang.
Met name gelet op de toenemende verstedelijking,
inherent aan de expansiedrang van de luchthaven, is de Geniedijk
te beschouwen als een niet onbelangrijke rustieke oase en
buffer te midden van hevige economische ontwikkelingen.

Bij de definiëring van wat tot de beschermingswaardige onderdelen
van het totale monument gerekend dient te worden bestaat echter nogal wat onduidelijkheid.
Dit laatste in diverse verbanden.

Zo is onvoldoende concreet gedefinieerd:
Welke onderdelen dienen te worden beschermd?
Op welke wijze?
Door welke instantie?
Gekoppeld aan welke vormen van mogelijkheid tot toepassen van sancties?
Hoe dient de prioriteitstelling te worden gehanteerd
inzake tegenstrijdige waarde oordelen?
Cultuurhistorisch- versus landschappelijk- en of ecologische belang.
Maar ook nadere bepaling van geografische kaders is gewenst
voor wat betreft welke gebieden onder bescherming vallen.
En betreft deze bescherming alle aan de Linie verbonden waterbouwkundige
kunstwerken zoals bruggen en sluizen?
Hoe worden Kringwetwoningen beschouwd?
De sluiswachterwoningen?
Welke geografische ruimte van het landschap,
aangrenzend aan het voor- en achterkanaal van de Geniedijk, betreft dit?

Zo kan men zich bijvoorbeeld afvragen op grond waarvan genieloodsen
en fortwachtershuizen “wel” en andere objecten, maar welke destijds
mede onderdeel van- of gerelateerd waren aan de Stelling van Amsterdam,
tot nog toe kennelijk “niet” als zodanig zijn gekenmerkt.